Pre pola veka zapečaćen kraj "Praškog proleća"

M. Lazarević

Na jučerašnji dan 1968. potpisani tzv Moskovski sporazumi kojima je posle avgustovske invazije legalizovan boravak vojske Varšavskog pakta u Čehoslovačkoj
(ilustracija, Kod spomenika Svetog Vaclava u Pragu 1968.)

Nekadašnja Čehoslovačka bila je posle 1945. jedina zemlja tzv Istočnog bloka u kojoj nije bilo sovjetske vojske. To se, kako danas podsećaju češki i slovački mediji, promenilo posle invazije vojske Varšavskog pakta započete 21. avgusta. Jedinice iz Mađarske, Poljske i Bugarske su zatim postupno napustile Čehoslovačku ali je sovjetska vojska ostala skoro 23 godine tj do juna 1991.

Boravak strane vojske na teritoriji Čehoslovačke legalizovan je Moskovskim sporazumima na koje je reformsko rukovodstvo čehoslovačkih komunista pristalo, teška srca, posle upornih pritisaka.

Te sporazume je vlada ČSSR potpisala u Pragu na jučerašnji dan 1968. Dva dana potom je sporazume usvojila i Narodna skupština sa 228 glasova poslanika. Deset njih se uzdržalo od glasanja a četvoro ih je glasalo protiv (František Krigel, František Vodslon, Gertruda Sekaninova-Cakrtova i Božena Fukova).

Prema sporazumima, "deo sovjetskih vojski ostaje privremeno na čehoslovačkom tlu s ciljem osiguranja bezbednosti socijalističke zajednice pred pojačanim revanšističkim nastojanjima zapadno-nemačkih militarističkih snaga".

Armije država Istočnog bloka ušle su na teritoriju ČSSR 20. avgusta 1968. nešto pre ponoći. U prvom talasu stupilo je u Čehoslovačku oko 100 hiljada vojnika, 2.300 tenkova i 700 letelica. Postupno se okupaciona vojska proširila na 750 hilada ljudi. 

Ovom invazijiom je u suštini okončano tzv Praško proleće – pokušaj čehoslovačkih komunista da se gradi "socijalizam s ljudskim likom". Započelo je potom dugo doba takozvane normalizacije koja je trajala do novembra 1989. odnosno tzv Plišane revolucije. Odmah posle ove revolucije istaknuti su zahtevi da iz zemlje ode sva tuđa vojska, tj sovjetske jedinice. Iz Moskve se nastojalo da se to povlačenje izvrši u okviru evropskog procesa ali je vlada Mariana Čalfe to odbila pa su sporazum o povlačenju vojske SSSR iz Čehoslovačke već 20. januara

1990. potpisali u Moskvi ministri spoljnih poslova Jirži Dinstbir (Dienstbir) i Eduard Ševarnadze.

Krajem januara 1990. na teritoriji Čehoslovačke nalazilo se 73.500 sovjetskih vojnika i skoro 40 hiljada članova njihovih porodica. U borbenom arsenalu su imali, između ostalog, 1.220 tenkova, 2.505  borbenih vozila i oklopnih transportera, 76 borbenih aviona i 146 helikoptera.

Poslednji vojnici napustili su Čegoslovačku 21. juna 1991. a sedam dana kasnije i njen komandant general Eduard Vorobjov.


Upozorenje:

Web časopis Balkan Magazin ne odgovara za sadržaj objavljenih komentara. Sva mišljenja, sugestije, kritike i drugi stavovi izneseni u komentarima su isključivo lični stavovi autora komentara i ne predstavlja stavove redakcije Web časopisa Balkan Magazin.

captcha image
Reload Captcha Image...