NA TRAGU IMPERATORA GALERIJA

Danica Radović

U grobnici vojnog zapovednika arheolozi našli ritualno savijen mač-špatu, bojni nož-siku...

Carska palata u Gamzigradu, Feliks Romulijana, najočuvaniji primer rimske dvorske arhitekture, nedavno upisana i u Uneskovu Listu svetske kulturne baštine, nesumnjivo je jedinstveni spomenik svetske kulture i mesto velikih arheoloških izazova i iznenađenja. Grobnica – mauzolej vojnog zapovednika najvišeg ranga iz vremena cara Galerija, dimenzija 4 x 4 metra, sa centralnom kružnom konstrukcijom koja je sadržala ostatke spaljenog pokojnika, kompletnu vojnu opremu, ritualno savijen dugački mač – spatu, bojni nož – siku, vrh koplja, bronzanu alku za pričvršćivanje mača za pojas, delove štita, delove konjske opreme i, kao najznačajniji nalaz, zlatnu carsku krstobraznu fibulu težine 42 grama, kao i dva bronzana novčića, jedan cara Proba i drugi cara Aurelijana – samo je deo upravo saopštenih i najavljenih senzacionalnih otkrića koja su pre dva dana arheolozi Arheološkog instituta u Beogradu i Narodnog muzeja u Zaječaru, zajedno sa svojim nemačkim kolegama iz Berlina, Frankfurta i Vajmara, predstavili javnosti.

Grobnica je sasvim pouzdano hronološki opredeljena u kraj III – početak IV veka, što odgovara vremenu vladavine cara Galerija (293-311) i nesumnjivo svedoči da je sahranjena osoba bila u carevoj ličnoj pratnji. Uz mauzolej su nađene baze za tri nadgrobna spomenika.

– Tokom dosadašnje saradnje u okviru projekta nemačko-srpskih istraživanja koja će trajati do 2009. godine, za nas u mnogome novim, geofizičkim metodama – geomagnetskim i geoelektričnim merenjima, snimljen je širok prostor južno, zapadno i severno od utvrđenja Galerijeve palate. Tom prilikom, dobijeni su izuzetni rezultati, potvrđeni sondažnim arheološkim istraživanjima. Južno od palate, prvi put je tačno utvrđen položaj rimskih nekropola Romulijane, kaže mr Sofija Petković, istraživač-saradnik Arheološkog instituta u Beogradu. – Dva, ranije nađena, spomenika koji se čuvaju u lapidarijumu na Gamzigradu mogli bi pripadati mauzoleju. Jedan od njih posvećen je Aurelijanusu koji je posle uspešne vojne karijere postao domesticus, odnosno upravnik carskog dvora. Taj spomenik se, takođe, po stilskim karakteristikama ukrasa, vinove loze koja uokviruje natpisno polje spomenika, opredeljuje u period izgradnje carske palate Felix Romuliana.

– Duž južnog bedema utvrđene carske palate konstatovan je odbrambeni rov dužine preko 350 metara, koji je nastao u periodu kasne antike, krajem IV – početkom V veka, kada je Gamzigrad, tada nazvan Romulianum, postao zanatsko-trgovinski centar i mesto prikupljanja carske anonnae, poreza u žitu, kaže mr Maja Živić, kustos arheološke zbirke Narodnog muzeja u Zaječaru. – Posebno zanimljiv nalaz iz 2006. godine predstavlja grob ukopan krajem IV i početkom V veka, uz samu temeljnu stopu južnog dela bedema, u kome je nađen skelet visokog oficira rimske vojske, sahranjenog sa teškim vunenim vojnim ogrtačem pričvršćenim na desnom ramenu krstobraznom fibulom izuzetno retkog tipa, izrađenom od zlata i srebra, ukrašenom carskim portretima u sofisticiranoj nieló tehnici.

Ovakve fibule carevi su poklanjali za zasluge pripadnicima vojske i administracije prilikom svojih jubileja. Analizom portreta na fibuli može se zaključiti da je ona darovana u vreme vladavine Valentinijana I, Valensa i Gracijana. Tome u prilog govori i nalaz torbice sa šest novčića cara Valensa iz 378. godine, kremenom i gvozdenim ocilom, kao i kopča vojnog opasača, nađeni u istom grobu pored leve potkolenice pokojnika. Ovaj oficir je najverovatnije poginuo prilikom odbrane Romulijane od invazije Gota, Huna i Alana koji su prodrli na teritoriju Carstva posle bitke kod Hadrijanopolja, 378. godine, u kojoj je poginuo i sam car Valens. Gamzigradski zapovednik je simbolično sahranjen uz bedeme koje je branio da bi ih štitio i nakon smrti, objašnjava mr Maja Živić.

Možda najznačajniji objekat istražen sondažama u okviru srpsko-nemačkog projekta, kažu Sofija Petković i Maja Žižić, predstavlja građevina istražena ove godine severno od bedema utvrđenja.

U središtu tog objekta nalazila se građevina kružne osnove sa masivnom bazom od lomljenog kamena vezanog krečnim malterom, prečnika 4 metra, koja je nosila cilindričnu edikulu zidanu od opeka, prečnika oko 3 metra. Gornji deo centralne konstrukcije je, nažalost, uništen pljačkom još u antičko doba, a devastiran je obradom zemljišta u novije vreme. Najzanimljiviju pojavu predstavlja šupljina u unutrašnjosti baze centralne građevine – kripta, takođe kružne osnove, prečnika oko 2, 5 metara, dubine od preko 2 metra, koja je nađena ispunjena šutom nastalim prilikom upada pljačkaša. Da li je ovaj razbojnički poduhvat uspeo ili ne, ostaje neizvesno, jer je namena građevine za sada nejasna. Naime, ona je mogla biti carski mauzolej, hram (najverovatnije posvećen nepobedivom suncu, Sol Invictus-u) ili baza monumentalnog spomenika posvećenog nekoj od vojnih pobeda Rimskog carstva. Zidana je opekama sa pečatom Legije IV Flavije, čiji je logor bio u Singidunumu, današnjem Beogradu, a čije prisustvo do sada nije ustanovljeno u Romulijani.

Zanimljivo je da su rimske građevine ukopavane u praistorijski sloj, bronzanodopskog perioda kao i starčevačke kulture starijeg neolita, do sada prvi put ustanovljene u dolini Timoka.

Tokom ovogodišnje kampanje nastavljena su i geofizička snimanja, koja su, saznajemo, donela izvanredne rezultate: duž severnog bedema konstatovane su građevine rimskog naselja nastalog pre podizanja Galerijeve palate, koje je ujedno i rodno mesto cara Galerija, pominjano u istorijskim izvorima. Severoistočno od utvrđenja snimljena je osnova rimske žitnice, horreum-a, dužine preko 100 metara i širine 25 metara. Ovo je najveća rimska žitnica do sada konstatovana u Srbiji.

Zavod za geofiziku Lorenz iz Berlina, pod rukovodstvom inženjera geofizike Gerda Plaumana koga je angažovala Rimsko-germanska komisija Nemačkog arheološkog instituta u Frankfurtu, nastaviće snimanje prostora extra muros Galerijeve palate i u sledeće dve godine. Istraživanjima, koja će trajati do kraja septembra, rukovode dr Gerda Zomer fon Bilov, dr Ulrike Vulf Rajdt, mr Sofija Petković i prof. dr Mihailo Milinković.


Upozorenje:

Web časopis Balkan Magazin ne odgovara za sadržaj objavljenih komentara. Sva mišljenja, sugestije, kritike i drugi stavovi izneseni u komentarima su isključivo lični stavovi autora komentara i ne predstavlja stavove redakcije Web časopisa Balkan Magazin.

captcha image
Reload Captcha Image...